‘Het gaat niet alleen om het bewustzijn van wat je inzet om je van anderen te onderscheiden en mogelijk zodoende het verschil te maken. Het gaat ook om het bewustzijn van de speler een speler te zijn in de eigenlijke zin van het woord. De speler die plezier beleeft aan de schoonheid van het spel en het spelen en daarbij niet alleen zichzelf maar ook zijn medespelers in het vizier heeft. Teamsport als ‘Gestalt’: het geheel is meer dan de som der delen. Het gaat om de realisatie van synergie.‘
Sinds mijn studietijd op de sportacademie ben ik geïnspireerd door filosofen, opvoed- en onderwijskundigen uit het heden en verleden. Hun visies op de mens en maatschappij zorgden voor stof tot nadenken. Ik bevond mij destijds in verschillende groepen mensen, waarbij ik verschillende disciplines uitoefende. Zowel in de toneelwereld, sportwereld als in het onderwijs was ik onder de indruk van de kwaliteiten die mensen bezaten om tot grote hoogten te rijken in hun disciplines. Ik was deelgenoot van ‘succes’, stond zelf vooraan op het podium en gaf leiding aan groepen mensen, waarbij ik eindverantwoordelijk was voor het beoogde resultaat. Ik vergeleek mezelf met anderen en wilde wat ik deed ’zo goed mogelijk doen’. Ik verlegde mijn fysieke grenzen en ontwikkelde als individu.
Teamsport als ‘gestald’ vind je terug in verschillende disciplines waar groepen mensen samenkomen. In de sportwereld, in de theaterwereld, in bedrijven, in het onderwijs, in de zorg, etc. Ik zoom eerst in op de sportwereld waar binnen diverse sporten op elk niveau ’teamsport’ en samenwerking een belangrijk speerpunt is. Spelers streven naar erkenning en staan graag in het middelpunt van de belangstelling. Maar niet alle spelers manifesteren zichzelf op deze manier en bereiken toch hetzelfde niveau als de bekende ‘sterren’. Neem Modriç eens als voorbeeld. Toch een gerenomeerd voetballer die de nodige prijzen heeft gewonnen voor zijn huidige club Real Madrid. Voetballer in een team met enkel en alleen wereldsterren. Altijd in de ‘schaduw’ gestaan van Cristiano Ronaldo die o.a. maar liefst 5 keer de Gouden bal won voor FIFA- wereldspeler van het jaar. Wat maakte dat Modriç zelf de bal in 2018 won? Hoe heeft deze wereldster zich kunnen onderscheiden tussen al het geweld van de scorende spitsen die alom geprezen worden voor hun prachtige goals? In de aflevering van het programma Zomergasten met Pierre Bokma in de ‘hoofdrol’ beschrijft Bokma wat maakt dat Modriç volgens hem een van de beste middenvelders, zo niet een van de beste spelers aller tijden is.
Zo goed mogelijk presteren en niet willen falen (perfectionisme) leidde onbewust tot stress. Het moet en kan altijd beter. Wat als onderwijzer lukte richting het einde van mijn carrière kreeg ik als sporter lang niet altijd voor elkaar. In mijn beginjaren als jonge leerkracht was ik innovatief en maakte ik wekelijks mijn eigen lessen. Wat hebben de kinderen in de klas nodig en hoe zorg ik ervoor dat mijn lessen daarop aansluiten? Mijn focus/ prioriteit lag bij de sociaal-emotionele ontwikkeling van de groep en het individu. Ik zorgde ervoor dat in mijn lesaanbod ruimte was voor filosoferen, debatteren en ‘praten’ over het leven. Zeker in de bovenbouw (leeftijd 10-12 jarigen) was in mijn optiek de urgentie groot om kinderen te begeleiden op dit vlak. Een gefundeerde basis om goed te kunnen starten aan een volgende levensfase. Ik was erop gebrand om kinderen te ‘redden’ en niets was te gek. Ook hier verlegde ik mijn grenzen en durfde als pionier te werk te gaan. Ik probeerde tegemoet te komen aan de visie en werkwijze van de school. Daarnaast probeerde ik mijn authenticiteit als leerkracht uit te dragen. Wie wil ik als leerkracht zijn en wie ben ik als mens in het onderwijs? Waar sta ik voor als mens in het leven en hoe kan ik dit vertalen naar mijn klas zonder daarbij overtuigingen op te dragen aan anderen? Het uitdragen van een persoonlijke visie is krachtig. Het zorgt voor duidelijkheid en structuur, maar waar is de ruimte voor de ander in het proces?
Pierre Bokma zelf is als acteur bekend geworden door zijn rollen in ’t schaap met de 5 pooten, sketches in het satirische televisieprogramma Kanniewaarzijn en als Duitse leraar Meneer Heydrich in de tienerserie Rundfunk. Daarnaast schitterde hij o.a. in films en series als De Aanslag, Bankier van het verzet en De Joodse raad. Zijn oeuvre is oneindig en hij mocht daar diverse prijzen en onderscheidingen voor ontvangen. Naast deze onderscheidingen wordt Bokma gezien als een acteur die juist anderen beter laat spelen. In de podcast waarin je de aflevering terug kan luisteren hoor je dat Bokma geïnterviewd wordt door Hanneke Groenteman. Ook zij beschrijft en bespreekt met hem zijn gave om anderen te laten schitteren op het podium. De ‘aangever’ is net zo belangrijk of misschien nog wel belangrijker dan de speler in de spotlights. Wat maakt dat individuen zich zo kunnen opstellen dat zij zichzelf kunnen onderscheiden ten opzichte van de ander maar tegelijkertijd de ander hetzelfde podium kunnen geven? Over welke eigenschappen beschikken zij, waardoor het naast elkaar kan bestaan?
Tijdens mijn opleiding tot erkend coach heb ik veel zelfstudieboeken gelezen en maakte ik kennis met het begrip ‘Ego’. Het woord ego betekent in essentie ‘ik’ en mensen zullen tot op zekere hoogte begrijpen dat het ‘ik’ over jezelf gaat. De focus ligt op mijzelf en IK ben belangrijk. Het bewustzijn dat jij je tot anderen verhoudt in de ruimste zin van het woord was voor mij een openbaring. Natuurlijk wist ik dat er in een groep met mensen altijd een wisselwerking is tussen de individuen. Dat je de ander ruimte moet geven om zijn of haar plek in te kunnen nemen was voor mij compleet nieuw. En ik dan? Hoe zorg ik ervoor dat ik niks te kort kom? Mensen moeten toch kunnen zien hoe goed ik kan lesgeven, sporten, zingen, grappen maken, hoeveel goede ideeën ik heb? Kortom, ze moeten zien wie ik ben. Erkenning en erbij mogen horen is voor ieder mens van levensbelang. Onderdeel uit mogen maken van de groep en je veilig kunnen voelen zorgt voor rust en geborgenheid. Wanneer verschillende individuen los van elkaar teveel ruimte in nemen raakt de groepsdynamiek uit balans. Mensen haken af, nemen niet meer deel aan het geheel, durven zich niet te uiten, zetten zich minder in, omdat het gevoel van samen ontbreekt wanneer het altijd en alleen over dezelfde individuen gaat in een groepsproces.
Twee weken geleden zat ik in de trein naar Amsterdam. Ik ging met mijn oom op pad. Ik had mijn fiets geruild voor een dagje weg in Amsterdam. Hij mijn fiets en ik een dagje uit naar Amsterdam. In Amsterdam bezochten we musea, aten we gezellig en keken we naar een toneelstuk. Mijn oom is inmiddels met pensioen en heeft zijn bekendheid in de theaterwereld verworven door de jaren heen. Op de heenweg in de trein vertelde ik over mijn belevingen uit de sportwereld. We bespraken samen de aflevering van Pierre Bokma die een goede bekende van hem is. Ook hij beaamde dat Bokma enerzijds groot is geworden door zijn kwaliteiten als acteur en anderzijds door zijn bewustwording dat er ‘de ander’ is. Hij introduceerde bij mij de term ‘dubbel bewustzijn’. Het succes van een team of individu is deels weg te schrijven aan de focus en de bewustwording in een proces, waarin de spelers hun taken uitvoeren en de afgesproken structuren nakomen. Dit zorgt voor transparantie in het proces. Iedere speler (waaronder ook de individuen die leiding geven of hoger in orde gerangschikt zijn) heeft zijn of haar eigen aandeel. Wanneer een ieder zich hiervan bewust is, is de kans op verbinding en succes aanzienlijk groter.
In mijn sportcarrière als ‘speler’ ben ik me niet altijd even bewust geweest van het feit dat ik onderdeel was van het geheel. De weg omhoog richting de top werd getypeerd door een egocentrische instelling. Natuurlijk waren er de gezamenlijke successen die gevierd werden met elkaar. In het veld voelde ik de verbinding met de andere spelers, maar heerste tegelijkertijd mijn dominantie om controle te kunnen uitoefenen. We moeten doen wat we samen hebben afgesproken en daarvan afwijken is geen optie. Wanneer dit wel gebeurde uitte zich dit vaak in frustraties richting leidinggevenden en scheidsrechters. De onmacht dat je het niet kan controleren maakte me boos. Ik had simpelweg niet de ruimte om verder te kijken dan mijn eigen perspectief. Naast het veld resulteerde dit in een zoektocht naar mijn plek. Aan het einde van je carrière ben je als speler gearriveerd en hebben mensen respect voor jouw positie in de hiërarchie. Je ontmoet mensen die vriendelijk zijn, maar de echte verbinding van mens tot mens vond ik niet vaak.
Maar wat zorgt er nu voor dat individuen zich onderscheiden, wanneer het gaat over teamsport en niet over de kwaliteiten van speler als het gaat over kunde of het naleven van afspraken? Na ons gesprek kwamen we tot de conclusie dat het gaat over menselijke aspecten/ karaktereigenschappen die de basis leggen voor het échte succes wanneer we hebben over teamsport en samenwerking in een groep met mensen.
~ De bewustwording van de solist die een rol krijgt toebedeeld in een grote productie. Dat hij niet alleen voor erkenning speelt en egocentrisch te werk gaat. Maar dat hij ook geniet van de tegenspelers en het ensemble die hem in het licht zetten om te kunnen schitteren. Dat ze elkaar waarderen om de kwaliteiten die ze bezitten en inzetten voor een voorstelling en daarbij de ander de ruimte geven om deel te mogen nemen aan het moment. Wanneer deze wederzijdse waardering aanwezig is zal dit ten goede komen aan het uiteindelijke product. ~
~ De bewustwording van de leerkracht of coach die leiding geeft aan de klas of aan het team. Structuur neerzet en een veilig leer- en leefklimaat creëert voor de kinderen/ volwassenen, waarin zij kunnen ontwikkelen. Tevens de bewustwording dat hij/ zij ook een speler is in het spel en zich dusdanig opstelt dat de groep op gelijke hoogte staat gerangschikt van mens tot mens. Samen effort leveren om op goede voet met elkaar te kunnen leven in de klas of op het veld. Elkaar durven bevragen en openstaan voor de levensvisie van de ander die resoneert in het spel dat ten tonele wordt gebracht. Oog hebben voor de mens naast de ‘speler’. ~
Toen ik afscheid nam en de ruimte kreeg om een periode van ongeveer 5 jaar te besteden aan zelfontwikkeling kwam ik tot rust en tot nieuwe inzichten. Het is nog steeds fijn als mensen hun waardering uiten voor wat je doet. Maar doordat ik zelf ruimte heb gekregen om de ander te kunnen zien als ‘de ander’ zonder dat daar een oordeel aan vast zit, kan ik mensen in mijn huidige leven echt ‘ontmoeten’. Samen de verbinding maken en uiten wat je denkt en voelt. De bewustwording dat het samen veel leuker is dan alleen. Het zit in mijn karakter om de ander te willen helpen en vroeger wilde ik de ander zelfs redden. Ook in dit mechanisme zit een stukje ego, waarbij je de ander de ruimte ontneemt om het zelf te mogen doen. Als assistent bij een team dat topsport bedrijft is het mijn drijfveer om de personen achter de spelers te ontmoeten. Hen in hun kracht te zetten als individuen die zich als spelers bewegen op het veld. Als coach probeer ik de cliënt te begeleiden vanuit rust en toon ik mijn inlevingsvermogen, waarbij de cliënt ervaart dat er ruimte is voor wat er mag ontstaan. Dat ik hen tegemoet treed zonder oordeel. Ze mogen zijn wie ze zijn.
~ Tot slot de bewustwording dat je als individu onderdeel bent van het grote spel dat in de wereld gaande is. Dat je elke dag netjes naar je werk of andere bezigheden gaat. We denken er niet eens altijd bewust over na en werken de patronen af die we gewend zijn in ons leven. Hoe vaak durven we even stil te staan en doen we iets omdat het ons simpelweg overkomt? Nemen we de tijd om samen even een spel te spelen en een wandeling te maken? Vragen we even aan de buurvrouw hoe het gaat die je op de hoek van de straat tegenkomt? Hoe mooi zou het zijn dat we ons allemaal af en toe realiseren dat een pion zijn in het spel en dat we simpelweg de ander nodig hebben om het leven kleur te geven? ~
In mijn privé leven tracht ik in verbinding te zijn met de mensen die mij dierbaar zijn. Genieten van het samenzijn en plezier maken. Samen even naar de markt om vis te eten of een taartje eten met een bakje koffie. We hoeven even niks en zijn samen met elkaar. Knuffelen, spelletjes spelen en lachen. Ik kan mijn plek innemen, waardoor de ander mij mag zien. Ik kan de ander zien en we zien elkaar. We geven elkaar de ruimte en het gevoel dat er genoeg plek is voor ons allebei. In het boek ‘De Fontein’ van Els van Steijn vond ik de basis van en de inspiratie voor mijn ontwikkeling op dit gebied. Vroeger was de buitenwereld eng en leefde ik vanuit controle. Nu lukt het mij frequent om het leven simpelweg te ‘leven’. Ik durf keuzes te maken die goed zijn voor mij en durf daarnaast in verbinding te gaan met de ander. In relaties zoek ik niet meer naar erkenning, maar waarderen we elkaar. Dit geeft mij een gevoel van warmte en het idee dat ik als mens gezien wordt.
Het dubbele bewustzijn zou meer aandacht mogen krijgen in het algemeen. Wanneer het gaat om het nastreven van prestaties binnen teamsport (teamsport letterlijk bedoeld en als metafoor voor de groep mensen die samenwerken in welke context dan ook) spelen verschillende facetten een rol. De spelers moeten hun capaciteiten optimaal benutten voor het beoogde resultaat. De tactiek of structuur die vooraf bepaald is moet gehanteerd worden. Spelers moeten zich bewust zijn dat dit zorgt voor het gevoel van samen en teambeleving. Dit uit zich zoals eerder gezegd in duidelijkheid, rust en transparantie. Daarnaast spelen aspecten als ‘gunnen’, ‘de ander kunnen zien’, ‘je dienstbaar op kunnen stellen voor het grotere geheel’ en niet te vergeten ‘plezier beleven aan wat je doet’ net zo’n grote rol. Er moet mijns inziens ruimte zijn voor de ontmoeting met de ander. ‘Spelers’ in de ruimste zin van het woord moeten zichzelf kunnen zijn om zich ten tonele maximaal te kunnen laten zien in de ‘rol’ die bij hen past. Wanneer zij zich realiseren dat de ander net zoveel ruimte in mag nemen en zij elkaar hun plek gunnen ontstaat er meer verbinding. Waardeer de ander daarnaast om wat hij of zij doet en niet altijd om wat de ander kan. Je moet het samen doen werk aan het creëeren van synergie. ‘Het geheel is meer dan de som der delen!’
Hoeveel ruimte neem jij in? Ben jij je bewust van de ander, wanneer we spreken over teamsport of de samenwerking in groepsverband? Ken jij jouw plek in de organisatie en kan jij de ander zijn of haar plek gunnen? Toon je interesse in de ander of moet de ander zich altijd naar jou toe bewegen? Ben je figuurlijk aan stoelpoten aan het zagen of ken jij jouw eigen plek en focus je je op jouw mogelijkheden op die plek? Ambities brengen je als mens in beweging. Vanuit welk perspectief ga jij te werk?
Er is geen goed of fout, maar de gedachte dat er ‘de ander’ is zal veel positieve energie en gedachten verspreiden de wereld in. Maak er iets ‘moois’ van. Geniet van de aandacht die je het spel en de ander geeft wanneer je de ander ontmoet.
Wat je ook doet, doe het mooi!’
Lieve groet, Mees.
